Kuzey Amerika’nın kuzeybatı kıyısı açıklarında, okyanus tabanında büyük bir jeolojik değişim gerçekleşiyor. Bilim insanları, milyonlarca yıl süren bir tektonik levhanın parçalanma sürecini ilk kez görüntülemeyi başardı. Bu levha, Pasifik Okyanusu tabanındaki Juan de Fuca levhası olarak biliniyor ve Kuzey Amerika kıtasının altına doğru kaymaya devam ediyor. Araştırmalar, bu levhanın artık yok olma sürecine girdiğini ve bu sürecin düzenli bir şekilde gerçekleşmediğini ortaya koyuyor.
Araştırmanın başyazarı Brandon Shuck, durumu şöyle tanımlıyor: “Bir tektonik levhayı hareket ettirmek, treni yokuş yukarı itmek gibidir. Başlangıçta büyük bir çaba gerektirir, ancak hareket etmeye başladığında durdurmak neredeyse imkansız hale gelir. Durdurmak için büyük bir olay gereklidir; bu, aslında bir tren kazasına benziyor.”
Ekip, 2021 yılında Vancouver Adası açıklarında gerçekleştirdikleri saha çalışmasında, 15 kilometrelik sualtı sensör dizisi kullanarak okyanus tabanına ses dalgaları göndermiştir. Elde edilen veriler, levhanın iç yapısını ortaya koyarak, kıtanın kenarına ulaşan levha parçalarının ağırlıklarını kaybettiğini ve bu durumun sistemi yavaşlattığını göstermiştir. Bu süreçte levha, kendi ağırlığının etkisiyle bölüm bölüm çatlamaya başlamıştır.
Araştırmada, levhadaki aktif çatlak hattının 75 kilometre uzunluğunda olduğu tespit edilmiştir. Bu hat boyunca levha, 5 kilometre derinliğe kadar çökme göstermektedir. Bazı kesimlerde çökmeye rağmen deprem kaydedilmemesi, bu parçaların birbirinden tamamen koptuğunu gösteriyor. Kopan parçalar artık hareket etmiyor ve sürtünme yaratmıyor. Shuck, durumu “İlk kez, ölmekte olan bir levhanın net bir görüntüsünü elde ettik. Levha, aniden kapanmak yerine parça parça yırtılıyor. Bu süreç, bir tren kazasından çok, bir trenin vagon vagon raydan çıkması gibi” şeklinde özetliyor.
Columbia Üniversitesi’nden araştırmacı Suzanne Carbotte, bulguların önemine vurgu yaparak, “Daha önce bu sürecin bu kadar net bir görüntüsüne sahip değildik. Bu bulgular, Dünya’yı şekillendiren levhaların nasıl davrandığını anlamamıza yardımcı oluyor” diyor. Araştırmacılar, ayrıca uzun süredir yanıt bekleyen bazı jeolojik sorulara da yanıt bulabileceklerini düşünüyor. Meksika açıklarında bulunan eski levha kalıntıları ve nedeni bilinmeyen volkanik patlamalar, bu parçalı çözülme süreciyle ilişkilendirilebilir.
Ancak araştırmacılar, elde edilen bulguların Cascadia bölgesindeki mevcut deprem riskini şimdilik değiştirmediğini vurguluyor. Bununla birlikte, bu veriler, depremin nerede durup nerede devam edeceğine dair yeni olasılıklar sunuyor. Bu sistemin tamamen durması ise milyonlarca yıl alacak.
